TUS Dahiliye Çalışma Rehberi
Endokrinoloji, gastroenteroloji, nefroloji ve sık karışan dahiliye kararlarını bir araya getiren merkez sayfa.
Prerenal renal ayrımı: idrar sodyumu, FENa, FEÜRE ve sediment bulgularıyla prerenal azotemi ile iskemik ATN'yi ayırt etme; kontrast nefropatisinden korunma ve acil diyaliz endikasyonları.
Admin · TUSLA Akademi · TUSLA banka boşluk analizi: AKI 22 gerçek soru; mevcut nefroloji makaleleri (glomerüler hastalıklar, RTA) AKI'yi kapsamıyor. Ateroemboli, HRS, KİN ve sepsis ilişkili ABH soruları da bu konu altında. 7 gerçek banka sorusu gömüldü. Kapak nefroloji/böbrek temalı AI görsel ile üretilecek.
Bu yazı daha geniş bir içerik kümesinin parçası. Aynı konuya bağlı seçilmiş yazıları merkez sayfadan takip edebilirsiniz.
Endokrinoloji, gastroenteroloji, nefroloji ve sık karışan dahiliye kararlarını bir araya getiren merkez sayfa.
Prerenal renal ayrımı: idrar sodyumu, FENa, FEÜRE ve sediment bulgularıyla prerenal azotemi ile iskemik ATN'yi ayırt etme; kontrast nefropatisinden korunma ve acil diyaliz endikasyonları.
Yazı içindeki ana bölümlere hızlıca geçmek için aşağıdaki bağlantıları kullanabilirsiniz.
Hastanedeki bir hastada akut oligüri gelişiyor. Tetkikler şöyle: serum kreatinin 2.8 (bazal 0.9), BUN/kreatinin oranı 25, idrar sodyumu 12 mEq/L, FENa %0.6, idrar osmolalitesi 550 mOsm/kg, idrar sedimentinde hyalen silendirler.
Şimdi dur ve düşün: Bu tabloda böbrek hasarlanmış mı, yoksa böbrek mi aç kalıyor?
Cevap: Prerenal azotemi. FENa %0.6, UNa 12, idrar osmolalitesi 550 — bunlar "böbreğim sağlam, bana kan ver" diye bağıran bir böbreğin bulguları. Bu, TUSLA bankasındaki gerçek bir sorudan alındı ve nefrolojinin en yüksek getirili konusunun kapısını açıyor: akut böbrek hasarı (ABH/AKI).
Bu makalede prerenal-intrinsik-postrenal ayrımını, ATN ile prerenali ayıran laboratuvar şifrelerini, kontrast nefropatisinin önlenmesini, hepatorenal sendromu ve diyaliz endikasyonlarını bankadaki gerçek sorularla birlikte bitireceğiz.
Sınav pratiği: AKI sorularının %70'i tek bir beceriyi ölçer: "Bu tablo prerenal mı, ATN mi?" Bu makalenin sonunda bu ayrımı 10 saniyede yapacaksın.
---
TUSLA bankasında Nefroloji alt konuları arasında Akut Böbrek Hasarı 22 gerçek soruyla temsil ediliyor. Üstelik mevcut makalelere baktığında bir boşluk görürsün: glomerüler hastalıklar (nefrotik/nefritik) ve renal tübüler asidoz yazıldı; AKI'nin kendisi hiç yazılmadı.
| Nefroloji Alt Konusu | Soru Sayısı | Mevcut Makale |
|---|---|---|
| Glomerüler hastalıklar | 40+ | ✓ var |
| Renal tübüler asidoz | 15+ | ✓ var |
| Akut Böbrek Hasarı | 22 | ✗ yok — bu makale |
| Kronik böbrek hastalığı / diyaliz | 20+ | Kısmen |
Ayrıca AKI, bankada kendi başlığı dışında da karşına çıkar: kontrast nefropatisi, hepatorenal sendrom, ateroembolik hastalık ve sepsis ilişkili ABH soruları hep bu çatının altında toplanır. Yani bu makale, göründüğünden daha geniş bir soru havuzunu kapsıyor.
Sınav pratiği: "AKI 22 soru" demek, "en az 22 net" demek. Üstelik bu konu diğer derslerle (kardiyoloji, gastroenteroloji, enfeksiyon) iç içe sorulur; yani tek konuyla birden fazla dersin sorusunu garantiye alırsın.
---
Akut böbrek hasarı, 7 gün içinde gelişen fonksiyon kaybıdır. KDIGO'ya göre üç kriterden biri yeterlidir:
| Evre | Kreatinin | İdrar Miktarı |
|---|---|---|
| Evre 1 | ≥ 0.3 mg/dL artış veya 1.5-1.9 kat | < 0.5 mL/kg/saat (6 saat) |
| Evre 2 | 2-2.9 kat artış | < 0.5 mL/kg/saat (12 saat) |
| Evre 3 | ≥ 3 kat artış veya ≥ 4 mg/dL veya diyaliz | < 0.3 mL/kg/saat (24 saat) veya anüri (12 saat) |
Sınav pratiği: "AKI tanımı" sorusunda iki sayı yeter: 48 saatte ≥ 0.3 mg/dL veya 7 günde ≥ 1.5 kat. "Hangi evre diyaliz gerektirir?" sorusunda Evre 3. Kriterleri ezberlemek yerine mantığı kur: süre kısa, artış hızlı.
---
AKI'ye yaklaşımın tamamı bu üç kutuda:
| Kategori | Mekanizma | Örnekler | TUS Ağırlığı |
|---|---|---|---|
| Prerenal | Renal perfüzyon azalması (böbrek sağlam) | Hipovolemi, KKY, siroz, sepsis başlangıcı, NSAİİ | ★★★★★ |
| İntrinsik | Parankim hasarı | ATN (iskemik/nefrotoksik), AİN, glomerülonefrit, vasküler (ateroemboli, HÜS) | ★★★★★ |
| Postrenal | Obstrüksiyon | Prostat hipertrofisi, taş, malignite | ★★★ |
Prerenalde böbrek "aç kalır" ama sağlamdır; perfüzyon düzeltilirse hasar geri döner. İntrinsikte parankim hasarlanmıştır. Postrenalde idrar akımı engellenmiştir — anüri (günlük idrar < 100 mL) en çok postrenal ve vasküler nedenleri düşündürür.
Sınav pratiği: "Anüri" gördüğünde önce postrenal obstrüksiyonu ve vasküler acilleri düşün. "Oligüri + hipovolemi bulguları" gördüğünde prerenal. "Sepsis, kontrast, aminoglikozid sonrası" gördüğünde ATN. Üç cümle, üç kutu.
Postrenal AKI'de ilk adım obstrüksiyonu çözmektir: mesane kateterizasyonu, ardından görüntüleme (USG'de hidronefroz). Erken çözülürse hasar çoğunlukla geri dönüşlüdür; ama uzun süreli obstrüksiyon, intrinsik hasara (obstrüktif nefropati → interstisyel fibrozis) dönüşür. TUS'un burada sorduğu klasik şey: "Anürik hastada ilk istenecek görüntüleme?" → Renal USG (hidronefroz ara). İntrinsik kutunun vasküler yüzü de unutma: HÜS/TTP (anüri + trombositopeni + şistositler) ve bilateral renal arter trombozu, anürinin vasküler nedenleridir.
Sınav pratiği: "Anüri + trombositopeni + şistosit" üçlüsü = HÜS/TTP. "Anüri + hidronefroz" = postrenal. Anüri asla düz ATN ile açıklanmaz — ATN oligürik olsa da genelde total anüri yapmaz.
---
Bu ayrım, konunun kalbidir. Prerenalde tübüller sağlam olduğu için böbrek sodyumu ve suyu tutar; ATN'de tübüller hasarlı olduğu için tutamaz. İşte tablo:
| Parametre | Prerenal | ATN |
|---|---|---|
| FENa | < %1 | > %2 |
| İdrar sodyumu (UNa) | < 20 mEq/L | > 40 mEq/L |
| İdrar osmolalitesi | > 500 mOsm/kg (konsantre) | 300 (izostenürik) |
| BUN/kreatinin | > 20 | < 15 |
| Sediment | Hyalen silendir | Muddy brown (kahverengi granüler) silendir |
| FEUrea | < %35 | > %35 |
Bankadan gerçek soru:
> Hastanede yatan hastada akut oligüri sonrası: kreatinin 2.8 (bazal 0.9), BUN/kreatinin 25, UNa 12 mEq/L, FENa %0.6, idrar osmolalitesi 550, sedimentte hyalen silendirler. En olası tanı? (Şıklar: AİN / Prerenal azotemi / Postrenal obstrüksiyon / ATN / Kontrast nefropatisi)
Cevap: Prerenal azotemi. FENa < %1 + UNa < 20 + idrar osm > 500 + hyalen silendir = tübüller sağlam, perfüzyon düşük. ATN'de bunların tam tersi beklenir: FENa > %2, izostenüri, muddy brown silendir.
Aynı tablonun yönetim versiyonu:
> Majör abdominal cerrahi sonrası 3. günde idrar azalması (300 mL/gün) ve kreatinin artışı; turgor-tonus azalmış, mukozalar kuru. UNa 12, FENa %0.6, idrar osm 580, hyalen silendir. En olası tanı ve ilk basamak yaklaşım? (Şıklar: AİN - steroid / Kontrast nefropatisi - acil diyaliz / Prerenal azotemi - IV sıvı resüsitasyonu / Postrenal - kateterizasyon / ATN - agresif diüretik)
Cevap: Prerenal azotemi — intravenöz sıvı resüsitasyonu. Hipovolemi bulguları + prerenal laboratuvar = önce volümü geri ver. ATN olsaydı sıvı yüklemek yerine destek tedavisi ve diüretik tartışması gündeme gelirdi.
Sınav pratiği: Dört rakamı ezberle: FENa %1 sınırı, UNa 20 sınırı, idrar osm 500 sınırı, BUN/kre 20 sınırı. Prerenal = "tutucu böbrek" (düşük Na, yüksek osm); ATN = "sızdıran böbrek" (yüksek Na, izostenürik).
---
FENa'nın bir zayıf noktası var: diüretik kullanan hastada yanıltıcıdır. Diüretikler tübüler sodyum geri emilimini bozduğu için, prerenal durumda bile FENa > %1 çıkabilir. İşte bu yüzden FEUrea (fraksiyonel üre ekskresyonu) devreye girer: üre proksimal tübülden pasif geri emilir, diüretiklerden etkilenmez. FEUrea < %35 = prerenal.
Bankadan gerçek soru:
> KKY nedeniyle furosemid kullanan 70 yaşında hasta; bulantı ve idrar azalması. Turgor azalmış, mukozalar kuru. Kreatinin 2.4, BUN 80, idrar Na 30, idrar osm 550. Hangi parametre 'prerenal azotemi' tanısını en güvenilir şekilde destekler? (Şıklar: FEUrea %28 / İdrar osm / serum osm = 1.86 / FENa %1.25 / BUN/kreatinin = 33 / İdrar/serum kreatinin = 50)
Cevap: FEUrea = %28. Diüretik kullanan hastada FENa %1.25 çıkar ve yanıltır; ama FEUrea %35'in altında (%28) olduğu için prerenal tanısını en güvenilir şekilde destekler. Hesaplama: [(800/80)/(120/2.4)] × 100 = %20.
Sınav pratiği: "Diüretik kullanan + prerenal şüphesi" görürsen FENa'ya güvenme; FEUrea iste. FEUrea < %35 prerenal, > %35 ATN. Bu, TUS'un en sevdiği ince ayrımlardan biridir.
---
İntrinsik kutunun en önemli üyesi akut tübüler nekroz (ATN). İki yüzü vardır:
Sepsis ilişkili ABH'yi ayrıca vurgulamak gerek: klasik inanışın aksine renal kan akımı normal hatta artmış olabilir. Hasarın temeli mikrosirkülasyon bozukluğu, sitokin aracılı tübüler toksisite (TNF-alfa, IL-1) ve intraglomerüler hemodinamik değişikliklerdir. Histopatolojide sanılanın aksine çok az gerçek nekroz vardır; hücreler "hibernasyona" girer. Bu yüzden sepsis ilişkili ABH'yi düz "iskemi" ile açıklayan seçenekler yanlıştır.
Sınav pratiği: "Sepsis ilişkili ABH'nin mekanizması?" → Mikrosirkülasyon bozukluğu + sitokin aracılı hasar + intraglomerüler hemodinamik değişiklikler; global renal iskemi değil. "Rabdomiyolizde nefrotoksik ajan?" → Miyoglobin. "Nefrotoksik ilaçlar?" → Kontrast, aminoglikozid, cisplatin, amfoterisin B.
---
Vasküler girişim (anjiyografi, stent, cerrahi) sonrası günler-haftalar içinde gelişen böbrek hasarı görürsen aklına iki şey gelir: kontrast nefropatisi (ilk 24-48 saat) ve ateroembolik (kolesterol kristal embolizasyonu) hastalık (1-4 hafta sonra, sistemik bulgularla).
Ateroembolinin imza bulguları: livedo reticularis + mavi parmak (blue toe) sendromu + eozinofili + hipokomplemanemi (C3 düşük). Kontrast nefropatisi ise deri bulgusu yapmaz ve erken başlar.
Bankadan gerçek soru:
> 72 yaşında diyabetik-hipertansif erkek; koroner anjiyografi + stent sonrası 2 haftada halsizlik ve ayak parmaklarında morarma. Muayenede blue-toe ve livedo reticularis. Kreatinin 1.2'den 3.8'e; eozinofili ve C3 düşüklüğü. En olası neden? (Şıklar: Aterom emboli hastalığı / Kontrast nefropatisi / İskemik ATN / İlaca bağlı AİN / RPGN)
Cevap: Aterom emboli hastalığı. İki haftalık gecikme + deri bulguları + eozinofili + hipokomplemanemi = kolesterol embolizasyonu. Kontrast nefropatisi ilk 48-72 saatte gelişir ve deri bulgusu yapmaz.
Kesin tanı sorusu da aynı şablonla gelir: ateroembolik hastalıkta kesin tanı böbrek biyopsisinde arteriollerde kolesterol kristal boşluklarının (birefringent clefts) görülmesiyle konur. "Kesin tanı için en uygun işlem?" sorusunun cevabı her zaman böbrek biyopsisidir.
Sınav pratiği: "Girişim + 2-4 hafta sonra + livedo + blue toe + eozinofili" = ateroemboli. "Girişim + 24-48 saat sonra + deri bulgusu yok" = kontrast nefropatisi. Zamanlama ve deri bulguları seni asla yanıltmasın.
---
Kontrast indüklü nefropati (KİN), iyotlu kontrast sonrası 48-72 saat içinde kreatinin artışıdır. Risk faktörleri: kronik böbrek hastalığı, diyabet, hipovolemi, konjestif kalp yetmezliği, yüksek kontrast hacmi, nefrotoksik ilaçlar (NSAİİ, metformin tartışması).
Önleme konusunda TUS'un mesajı net:
> Kronik böbrek hastalığı (eGFR 35) olan hastaya koroner anjiyografi planlanıyor. KİN'i önlemek için: I) İşlem öncesi-sonrası IV izotonik salin hidrasyonu, II) Yüksek doz oral N-asetilsistein, III) Profilaktik hemodiyaliz. Hangileri güncel kılavuzlarca önerilir? (Şıklar: Yalnız II / Yalnız I / II ve III / I ve II / I, II ve III)
Cevap: Yalnız I — intravenöz hidrasyon. N-asetilsistein (NAC), PRESERVE gibi geniş çalışmalarda plaseboya üstün bulunmamıştır; profilaktik diyalizin de kanıtı yoktur, hatta hemodinamik instabilite riski taşır. Kanıtlanmış tek yöntem: izotonik salin (veya sodyum bikarbonat) ile hidrasyon.
Sınav pratiği: "KİN'i önlemenin kanıtlanmış yöntemi?" → IV hidrasyon. "NAC?" → Rutin önerilmez. "Profilaktik diyaliz?" → Önerilmez. Bu üç cümle, KİN sorularının tamamını kapatır.
---
Sirozlu hastada AKI geliştiğinde ayrım kritiktir: prerenal mi, hepatorenal sendrom (HRS) mu, ATN mi? HRS, sirozlu hastada splanknik vazodilatasyon ve renal vazokonstriksiyon sonucu gelişen fonksiyonel böbrek yetmezliğidir.
HRS tanısı bir dışlama tanısıdır: proteinüri < 500 mg/gün, idrar sedimenti normal (parankimal hastalık yok), şok yok, nefrotoksik ilaç yok, diüretik kesilip 48 saat albümin ile volüm genişletmeye rağmen kreatinin düşmüyor.
Tedavi: terlipressin (vazokonstriktör) + albümin (plazma genişletici) kombinasyonu. Tip 1 HRS (yeni adı HRS-AKI), kreatininin 2 haftadan kısa sürede en az 2 kat artışıyla karakterizedir.
Bankadan gerçek soru:
> Siroz ve asiti olan hastada HRS ile ilgili: I) Tanı için proteinüri < 500 mg/gün ve normal idrar sedimenti gerekir. II) Tedavide ilk seçenek terlipressin + albümin. III) Tip 1 HRS, kreatininin 2 haftadan kısa sürede en az 2 kat artışı ile karakterizedir. Hangileri doğrudur? (Şıklar: Yalnız I / II ve III / I ve II / I, II ve III / I ve III)
Cevap: I, II ve III — üçü de doğru. HRS dışlama tanısıdır (parankimal hastalık olmamalı), tedavi terlipressin + albümindir, Tip 1 HRS hızlı kreatinin yükselmesiyle gider.
Sınav pratiği: Siroz + AKI sorusunda önce "diüretik kullanıyor mu?" diye sor. Diüretik kullanan sirozlu hastada FENa yanıltıcıdır; FEUrea < %35 prerenal/HRS lehinedir. HRS tanısı koymadan önce mutlaka 48 saat albümin denemesi şarttır.
---
AKI'de renal replasman tedavisinin acil endikasyonları tek şifreyle akılda kalır: AEIOU.
| Harf | Açılım | Klinik Karşılık |
|---|---|---|
| A | Acidosis | Medikal tedaviye dirençli metabolik asidoz |
| E | Electrolytes | EKG değişikliği yapan dirençli hiperkalemi |
| I | Ingestion | Diyalize edilebilir toksinler (metanol, etilen glikol, lityum, salisilat) |
| O | Overload | Diüretiğe dirençli pulmoner ödem / hipervolemi |
| U | Uremia | Üremik perikardit, ensefalopati, nöropati |
Bankadan gerçek soru:
> Kronik böbrek yetmezliği zemininde akut kötüleşme: I) Medikal tedaviye dirençli, EKG değişikliği eşlik eden hiperkalemi, II) Üremik perikardit veya ensefalopati, III) Diüretiğe yanıtsız pulmoner ödem, IV) Kreatininin 24 saatte 2 mg/dL'den fazla artması. Hangileri 'acil' diyaliz endikasyonudur? (Şıklar: I ve III / I, II ve III / I ve II / II, III ve IV / Hepsi)
Cevap: I, II ve III. Kreatinin artışının hızı, tek başına acil diyaliz endikasyonu değildir; klinik komplikasyon (asidoz, hiperkalemi, ödem, üremi) eşlik etmelidir. Bu, TUS'un en sevdiği "fazladan bir şık ekle" tuzağıdır.
Sınav pratiği: "Acil diyaliz endikasyonu" sorusunda AEIOU'yu say ve kreatinin yüksekliğinin tek başına endikasyon olmadığını hatırla. "Kreatinin 24 saatte 2 kat arttı" gibi şıklar cezbedicidir ama yanlıştır.
---
Sınavdan önceki gece bu listeyi geç:
---
Akut böbrek hasarı korkutucu bir konu gibi görünür ama TUS'ta tek bir tablonun etrafında döner: prerenal mi, ATN mi? FENa, UNa, idrar osmolalitesi ve sediment — bu dört parametreyi okumayı öğrendiğinde, konunun %70'i bitmiştir. Kalan %30 ise şifrelerden ibarettir: FEUrea (diüretik tuzağı), AEIOU (diyaliz), terlipressin + albümin (HRS), IV hidrasyon (KİN), biyopsi (ateroemboli).
Bu makaledeki 7 gerçek soru, bankadaki AKI soru havuzunun temsilcileri. Her birinde aynı mantığı gördün: önce kutuyu belirle, sonra şifreyi uygula.
Sınav pratiği: Sınav sabahı tek cümle: "Böbrek mi aç, böbrek mi hasta?" — FENa < %1 ise aç, > %2 ise hasta. Bu cümle, nefrolojinin en yüksek getirili konusunda seni kaybettirmez.
---
1. Prerenal azotemi ile ATN laboratuvar olarak nasıl ayırt edilir?
Prerenalde böbrek tübülleri sağlam olduğu için sodyumu ve suyu tutar: FENa < %1, idrar sodyumu < 20 mEq/L, idrar osmolalitesi > 500 mOsm/kg, BUN/kreatinin > 20, sedimentte hyalen silendir. ATN'de tübüller hasarlıdır: FENa > %2, izostenüri (300) ve muddy brown silendirler görülür.
2. Diüretik kullanan hastada FENa neden güvenilmez?
Diüretikler tübüler sodyum geri emilimini bozduğu için prerenal durumda bile FENa > %1 çıkabilir. Bu durumda üre, proksimal tübülden pasif geri emildiği ve diüretiklerden etkilenmediği için fraksiyonel üre ekskresyonu (FEUrea) kullanılır; FEUrea < %35 prerenal lehinedir.
3. Ateroembolik böbrek hastalığını kontrast nefropatisinden ayıran nedir?
Zamanlama ve sistemik bulgular. Kontrast nefropatisi 24-48 saatte gelişir ve deri bulgusu yapmaz. Ateroemboli 1-4 hafta sonra ortaya çıkar; livedo reticularis, mavi parmak sendromu, eozinofili ve hipokomplemanemi ile karakterizedir; kesin tanı böbrek biyopsisinde kolesterol kristal boşluklarının görülmesiyle konur.
4. Kontrast indüklü nefropatiyi önlemenin kanıtlanmış yöntemi nedir?
İntravenöz izotonik salin (veya sodyum bikarbonat) ile hidrasyon. N-asetilsistein büyük çalışmalarda plaseboya üstün bulunmamıştır; profilaktik hemodiyaliz önerilmez.
5. Hepatorenal sendromun tanı ve tedavisi nedir?
HRS bir dışlama tanısıdır: parankimal böbrek hastalığı bulgusu (proteinüri, anormal sediment) olmamalı, şok ve nefrotoksik maruziyet bulunmamalıdır. Diüretik kesilip 48 saat albüminle volüm genişletmeye rağmen kreatinin düşmezse tanı konur; tedavi terlipressin + albümin kombinasyonudur.
6. Acil diyaliz endikasyonları nelerdir?
AEIOU şifresi: medikal tedaviye dirençli asidoz, EKG değişikliği yapan dirençli hiperkalemi, diyalize edilebilir toksin alımı, diüretiğe dirençli pulmoner ödem/hipervolemi ve üremi komplikasyonları (perikardit, ensefalopati). Kreatinin yüksekliğinin hızı tek başına acil endikasyon değildir. "Dirençli asidoz"u asit-baz penceresinden nasıl okuyacağını asit-baz bozukluklarındaki algoritmik yaklaşım makalemizde adım adım kurabilirsin.
Bu makale TUSLA Akademi için hazırlanmıştır. Sorular, TUSLA soru bankasındaki gerçek TUS tarzı sorulardan alınmıştır; tıbbi içerik Harrison's Principles of Internal Medicine ve KDIGO AKI kılavuzuna dayanır.
---
Okumayı bitirdikten sonra seni bir sonraki mantıklı adıma taşıyan seçilmiş bağlantılar.
Bu konuda bağlantılı içerikleri ve yüksek getirili başlıkları tek merkezde gör.
Aynı konu kümesinde ilerlemek için seçilmiş ilgili Akademi yazısını aç.
Aynı konu kümesinde ilerlemek için seçilmiş ilgili Akademi yazısını aç.
Bu içerikleri soru çözüm hattına taşıyarak zayıf alt branşları görünür kıl.
Aynı konu kümesinde ilerlemek için seçilmiş ilgili Akademi yazıları.