Merhaba değerli meslektaşım,
TUS hazırlık sürecinde birçok hekim adayının korkulu rüyası olan, okurken sürekli immünfloresan (IF) paternlerinin ve elektron mikroskobu (EM) birikimlerinin birbirine girdiği o meşhur konudayız: Glomerüler Hastalıklar.
Şunu açıkça söylemeliyim ki; bu konuyu sadece ezberleyerek geçiştirmek, sınav anında heyecanla "Spike and dome kimdeydi?", "Subepitelyal hörgüç hangisiydi?" karmaşasına düşmenize neden olur. Oysa glomerüler hastalıklar, Dahiliye (Nefroloji), Pediatri ve Patoloji testlerinde size en az 3-4 net kazandıran, standart sapması inanılmaz yüksek olan "derece yaptıran" bir alandır.
Olayın mantığı tamamen hasarın glomerülün neresinde olduğuna dayanır. Podositler hasar görürse protein kaçağı (Nefrotik), endotel ve mezangium hasar görüp inflamasyon başlarsa kan kaçağı ve GFR düşüşü (Nefritik) olur.
Şimdi bu karmaşık tabloyu, TUSLA formatında ve TUS komitesinin sormayı en sevdiği patognomonik detaylarla kalıcı bir şekilde oturtalım.
### 💡 TUSLA Spot Bilgi / Özet Kutu
Çocukluk çağının en sık Nefrotik sendromu: Minimal Değişiklik Hastalığı (Işık mikroskobu normal, elektron mikroskobunda podosit silinmesi).
Erişkinin en sık primer Nefrotik sendromu: Fokal Segmental Glomerüloskleroz (FSGS).
"Spike and dome" (Diken ve kubbe) görünümü: Membranöz Nefropati patognomonik bulgusudur.
"Tram-track" (Çift kontur / Tramvay rayı) görünümü: Membranoproliferatif Glomerülonefrit (MPGN).
"Subepitelyal hörgüç (hump)" ve "Lumpy-bumpy" IF paterni: Post-Streptokoksik Glomerülonefrit (PSGN).
Dünyada en sık görülen glomerülonefrit: IgA Nefropatisi (Berger Hastalığı - ÜSYE ile eşzamanlı hematüri).
Kresent (Yarım ay) oluşumu neyden köken alır? Fibrin ve Makrofajlar (Pariyetal epitel hücre proliferasyonu - RPGN bulgusu).
---
Nefrotik Sendromlar: "Bariyer Çöküyor, Protein Kaçıyor"
Nefrotik sendromda masif proteinüri ($3.5$ g/gün), hipoalbüminemi, yaygın ödem ve hiperlipidemi vardır. İnflamasyon (hücre göçü) planda yoktur, sorun filtrasyon bariyerinin yapısal bozukluğudur.
A. Minimal Değişiklik Hastalığı (MDH)
Klinik: TUS Pediatri sorularının vazgeçilmezidir. Çocukta aniden başlayan yaygın ödem tablosu verir. Steroide dramatik (mükemmel) yanıt verir.
Patoloji: Işık mikroskobunda glomerüller tamamen normaldir. TUS'ta soruyu çözdüren detay Elektron Mikroskobu (EM) bulgusudur: Podosit ayakksı çıkıntılarında yaygın silinme (effacement).
B. Fokal Segmental Glomerüloskleroz (FSGS)
Klinik: Erişkinde en sık görülen primer nedendir. Obezite, HIV enfeksiyonu, eroin kullanımı veya orak hücreli anemi öyküsü TUS vaka sorularında ipucu olarak verilir.
Patoloji: Glomerüllerin sadece bir kısmında (fokal) ve o glomerülün de sadece bir bölümünde (segmental) skleroz (kollajen birikimi) vardır. Steroide dirençlidir ve kronik böbrek yetmezliğine (KBY) gidiş sıktır.
C. Membranöz Nefropati
Klinik: HBV, HCV, Sifiliz, SLE, Romatoid Artrit veya solid tümörler (akciğer, kolon) ile ilişkili erişkin nefrotik sendromudur. En sık neden PLA2R antikor pozitifliğidir.
Patoloji: TUS Patoloji'nin altın sorusudur. Kapiller duvar kalınlaşmıştır. Gümüşlemesinde patognomonik olan "Spike and dome" (diken ve kubbe) görünümü izlenir. Subepitelyal immün kompleks birikimleri bu kubbelerin arasına oturur.
---
Nefritik Sendromlar: "İnflamasyon, Kanama ve GFR Düşüşü"
Nefritik sendromda glomerülde ciddi bir inflamasyon vardır. Endotel hasarlanır. İdrarda eritrosit (hematüri), dismorfik eritrositler ve eritrosit silendirleri görülür. GFR düştüğü için oligüri ve hipertansiyon ön plandadır.
A. Post-Streptokoksik Glomerülonefrit (PSGN)
Klinik: A grubu beta hemolitik streptokok enfeksiyonundan (farenjit veya impetigo) 1-3 hafta sonra ortaya çıkan hematüri, periorbital ödem ve hipertansiyon tablosudur. Kompleman (C3) seviyesi düşüktür.
Patoloji: Elektron mikroskobunda TUS'un klasikleşmiş bulgusu olan "Subepitelyal hörgüç (hump)" izlenir. İmmünfloresanda IgG ve C3 birikimine bağlı "Lumpy-bumpy" (yıldızlı gökyüzü / granüler) patern görülür.
B. IgA Nefropatisi (Berger Hastalığı)
Klinik: Bir enfeksiyon sonrası değil, ÜSYE veya GİS enfeksiyonu ile eşzamanlı (1-2 gün içinde) başlayan makroskopik hematüri ataklarıdır. Dünyada en sık görülen nefrittir.
Patoloji: Mezangiumda IgA birikimi vardır. (Not: Henoch-Schönlein purpurasının sadece böbreği tutan formu gibi düşünebilirsiniz).
C. Hızlı İlerleyen (Kresentik) Glomerülonefrit (RPGN)
Bu bir hastalık değil, klinik bir sendromdur. Böbrek fonksiyonları günler/haftalar içinde hızla kaybolur. Işık mikroskobunda Bowman boşluğunu dolduran, fibrin ve makrofajlardan (pariyetal hücre proliferasyonu) oluşan kresent (yarım ay) yapıları patognomoniktir.
TUS'ta RPGN'yi İmmünfloresan (IF) bulgusuna göre 3'e ayırarak sorarlar:
Lineer (Çizgisel) IF: Anti-GBM antikorları vardır. Akciğer kanaması + Böbrek yetmezliği varsa tanı Goodpasture Sendromu'dur.
Granüler IF: İmmün kompleks birikimi vardır (PSGN, SLE veya IgA nefropatisi bu tabloya ilerlemiştir).
Pauci-İmmün (Negatif IF): Ortada immün kompleks yoktur ama kanda ANCA pozitiftir. (Wegener, Mikroskobik Polianjiit).
---
TUS İçin Hayat Kurtaran Ayırıcı Tanı Tablosu
Sınavda soruyu gördüğünüz an kafanızda canlanması gereken "eşleştirme" tablosu:
| Hastalık | Tipik Hasta / İpucu (TUS'ta) | Patoloji (Işık/EM/IF) Patognomonik Bulgu |
| --- | --- | --- |
| Minimal Değişiklik | Çocuk, ani ödem, steroide yanıtlı | Podosit silinmesi (EM), Işık normal |
| FSGS | Erişkin, HIV, Obezite, Eroin | Fokal ve segmental skleroz |
| Membranöz Nefropati | Solid tümör, HBV, SLE, PLA2R (+) | "Spike and dome" (Gümüş boyası) |
| MPGN | Hepatit C (Tip 1), C3 Nefritik Faktör (Tip 2) | "Tram-track" (Çift kontur) |
| PSGN | Enfeksiyondan 2 hafta sonra, düşük C3 | Subepitelyal "Hump", Lumpy-bumpy IF |
| IgA Nefropatisi | Enfeksiyonla eşzamanlı hematüri | Mezangial IgA birikimi |
| Kresentik GN (RPGN) | Hızlı GFR düşüşü, Acil diyaliz ihtiyacı | Kresent (Fibrin + Makrofaj) oluşumu |
---
Sonraki Adım: Teoriyi Vakaya Dönüştürme Zamanı!
Gördüğünüz gibi, Glomerüler Hastalıklar karmakarışık bir harf ve mikroskopi yığını değil; hastanın yaşına, enfeksiyon öyküsüne ve birikimin lokalizasyonuna dayanan muazzam bir mantık dizisidir. Bu mekanizmayı anladığınızda, TUS'ta size verilen vaka sorularını bir bulmaca çözer gibi zevkle yanıtlayacaksınız.
Şimdi bu öğrendiklerinizi pekiştirmenin tam sırası. Kanlı ishal sonrası gelişen bir HÜS tablosunda veya HIV pozitif bir hastanın nefrotik sendromunda hangi patolojik bulguları bekleriz? Çıkmış ve çıkması muhtemel vaka sorularını benimle adım adım analiz etmek için TUSLA platformundaki Dahiliye/Patoloji modüllerine hemen geçiş yapabilirsiniz. Soru çözümlerinde görüşmek üzere!