Merhaba değerli meslektaşım,
TUS hazırlık maratonunda öyle bir konu vardır ki; bir vaka sorusunun içinde hastanın hem psikiyatrik semptomları, hem nörolojik defisitleri, hem de altta yatan gizli bir jinekolojik tümörü aynı anda verilir. Adayların birçoğu bu geniş spektrumlu sorularda kaybolurken, spesifik antikorları ve Paraneoplastik Sendromlar mekanizmasını bilenler için bu sorular 10 saniyelik net fırsatlarıdır.
Paraneoplastik sendromlar, tümörün direkt kitle etkisi veya metastazıyla değil; tümör hücrelerinin salgıladığı peptid hormonlar, sitokinler veya tümöre karşı gelişen antikorların (çapraz reaksiyonla) normal dokulara saldırması sonucu oluşur. İnternetteki karışık listelerde boğulmak yerine, TUS komitesinin en çok sevdiği "Tümör - Antikor - Hedef Organ" eşleşmelerini bir nedensellik çerçevesinde inceleyeceğiz.
Özellikle Nöroloji, Onkoloji ve Endokrinoloji testlerinde size sınıf atlatacak bu şifrelere gelin yakından bakalım.
### 💡 TUSLA Spot Bilgi / Özet Kutu
Küçük Hücreli Akciğer Kanseri (KHAK): Paraneoplastik sendromların (nörolojik ve endokrin) tartışmasız en sık nedenidir.
Akciğerin Skuamöz Hücreli Kanseri = PTHrP salgılar (Hiperkalsemi yapar).
Lambert-Eaton Miyastenik Sendromu = Presinaptik voltaj kapılı kalsiyum ($Ca^{2+}$) kanallarına karşı antikor gelişir. (Egzersizle güçsüzlük DÜZELİR).
Overyan Teratom + Psikiyatrik Bulgular (Şizofreni benzeri) = Anti-NMDA Reseptör Ensefaliti.
Anti-Hu Antikoru = Ensefalomiyelit / Duyusal Nöropati (En sık KHAK ile ilişkili).
Anti-Yo Antikoru = Paraneoplastik Serebellar Dejenerasyon (En sık Over/Meme kanseri ile ilişkili).
Gezici Yüzeyel Tromboflebit (Trousseau Sendromu) = Pankreas Adenokarsinomu (TUS'un altın vaka ipucudur).
---
Nörolojik Paraneoplastik Sendromlar: Antikorların Çapraz Ateşi
Tümör hücreleri yüzeylerinde nöronal antijenler eksprese eder. Bağışıklık sistemi tümörü yok etmek için antikor üretir, ancak bu antikorlar gider sinir sistemindeki normal reseptörlere saldırır. TUS'ta bu sendromlar genellikle "kanser tanısı henüz konmamış" hastaların ilk başvuru şikayeti olarak sorulur.
A. Lambert-Eaton Miyastenik Sendromu (LEMS) vs. Miyastenia Gravis
Mekanizma (LEMS): Antikorlar nöromüsküler kavşakta presinaptik zardaki voltaj kapılı $Ca^{2+}$ kanallarına karşı gelişir. Asetilkolin (ACh) salınımı engellenir.
Klinik Şifre (Ayırıcı Tanı): Miyastenia Gravis'te (MG) postsinaptik reseptörler bozuktur ve hasta hareket ettikçe yorulur. LEMS'te ise TUS'un en spesifik bulgusu vardır: Hasta kasını kullandıkça (egzersizle) kas gücü ARTAR. Çünkü tekrarlayan uyarılar sinir ucunda $Ca^{2+}$ birikimine ve nihayetinde ACh salınımına yol açar.
Tümör İlişkisi: LEMS vakalarının %60'ından fazlasının altında Küçük Hücreli Akciğer Kanseri (KHAK) yatar. LEMS tanısı alan bir hastada mutlaka akciğer tomografisi çekilmelidir.
B. Anti-NMDA Reseptör Ensefaliti
Mekanizma: TUS Psikiyatri ve Nöroloji entegrasyonunun favorisidir. Beyindeki NMDA (Glutamat) reseptörlerine karşı antikor gelişir.
Klinik Vaka (TUS Klasiki): 20'li yaşlarda genç bir kadın hasta; akut başlayan psikoz, halüsinasyonlar, otonomik instabilite (çarpıntı, tansiyon dengesizlikleri) ve ağız-yüz bölgesinde diskineziler (istemsiz hareketler) ile acile getirilir.
Tümör İlişkisi: Vakaların büyük çoğunluğunda pelvik ultrasonda Over Teratomu saptanır. Tümör çıkarıldığında hasta dramatik şekilde iyileşir.
C. Klasik Paraneoplastik Antikorlar (Anti-Hu ve Anti-Yo)
Anti-Hu (ANNA-1): En sık KHAK ile birliktedir. Ağır bir paraneoplastik ensefalomiyelit veya subakut duyusal nöropati yapar.
Anti-Yo (PCA-1): En sık Over ve Meme Kanserleri ile birliktedir. Purkinje hücrelerine saldırarak Paraneoplastik Serebellar Dejenerasyon yapar. Vaka sorusunda gövde ataksisi, nistagmus ve disartri ile gelen meme kanserli kadın hasta tarif edilir.
---
Endokrin Paraneoplastik Sendromlar: Akciğerin İki Yüzü
Akciğer tümörleri TUS'ta endokrin anormallikleriyle meşhurdur. Burada tümör hücreleri ektopik (olmaması gereken yerden) hormon salgılar. TUS'u kazandıran hamle "Hangi hücre tipi, hangi hormonu salgılar?" ayrımını yapmaktır.
Skuamöz (Yassı) Hücreli Akciğer Kanseri $\rightarrow$ PTHrP Salgısı:
Tümör, Paratiroid Hormon İlişkili Peptid (PTHrP) salgılar. Bu madde kemik yıkımını artırır ve böbrekten kalsiyum emilimini tetikler.
Klinik Vaka: Sigara içen bir erkekte akciğerde kitle saptanır. Hastanın kan kalsiyumu çok yüksektir (Hiperkalsemi) ancak gerçek PTH seviyesi baskılanmış/düşüktür.
Küçük Hücreli Akciğer Kanseri (KHAK) $\rightarrow$ ACTH ve ADH Salgısı:
KHAK hücreleri nöroendokrin kökenli olduğu için hormon üretmeye çok yatkındır.
Ektopik ACTH: Cushing sendromu yapar. (Hipokalemi, hipertansiyon, hiperpigmentasyon). Önemli detay: Ektopik ACTH üretiminde klasik Cushing görünümü (ay dede yüzü, obezite) gelişmeye vakit kalmayabilir, hasta daha çok şiddetli hipokalemik alkaloz ile kliniğe gelir.
Ektopik ADH (SIADH): Uygunsuz ADH salınım sendromu yapar. Su tutulumuna bağlı hiponatremi (düşük sodyum) ve idrar osmolalitesinde artış görülür.
---
Dermatolojik ve Vasküler Paraneoplastik Şifreler
Bazen cilde veya damarlara bakarak iç organlardaki bir felaketi öngörebilirsiniz. TUS Patoloji ve Dahiliye'nin en sevdiği görsel/klinik bulgular şunlardır:
Trousseau Sendromu (Gezici Yüzeyel Tromboflebit):
Kollarda ve bacaklarda yer değiştiren, kızarık, ağrılı yüzeyel ven trombozlarıdır. Tümörün salgıladığı müsinöz maddeler pıhtılaşmayı tetikler.
Patognomonik Eşleşme: Pankreas Adenokarsinomu (ve bazen mide/akciğer tümörleri).
Akantozis Nigrikans:
Boyun, koltuk altı ve kasıklarda derinin kalınlaşıp kadifemsi, hiperpigmente (koyu renkli) bir hal almasıdır. Tip 2 Diyabet ve insülin direncinde çok sık görülse de, ileri yaşta aniden ve yaygın ortaya çıkan formu malignedir.
Patognomonik Eşleşme: Mide Adenokarsinomu (Gastrointestinal sistem maligniteleri).
Leser-Trélat Belirtisi:
Gövdede aniden (haftalar içinde) yüzlerce kaşıntılı Seboreik Keratoz (yağlı, yapışık kahverengi lezyonlar) belirmesidir.
Patognomonik Eşleşme: Yine Mide/GİS Adenokarsinomları.
---
TUS İçin Hayat Kurtaran Paraneoplastik Sendromlar Ayırıcı Tanı Tablosu
Sınav anında karmaşık vaka metninin içinden tek bir antikoru veya lezyonu çekip çıkarmanızı sağlayacak altın tablomuz:
| Paraneoplastik Sendrom / Antikor | Mekanizma / Klasik Klinik | En Sık Eşlik Eden Malignite (TUS Şifresi) |
| --- | --- | --- |
| Lambert-Eaton Sendromu | Presinaptik $Ca^{2+}$ kanalı blokajı (Egzersizle güç ARTAR) | Küçük Hücreli Akciğer Kanseri |
| Anti-NMDA Reseptörü | Psikoz, koreoatetoz, otonomik instabilite | Over Teratomu |
| Anti-Hu (ANNA-1) | Ensefalomiyelit, Duyusal nöropati | Küçük Hücreli Akciğer Kanseri |
| Anti-Yo (PCA-1) | Serebellar Dejenerasyon (Ataksi, nistagmus) | Meme ve Over Kanseri |
| Hiperkalsemi (PTHrP) | PTHrP salgısına bağlı kemik yıkımı | Skuamöz Hücreli Akciğer Kanseri, Renal Karsinom |
| Cushing ve SIADH | Ektopik ACTH (Hipokalemi) ve ADH (Hiponatremi) | Küçük Hücreli Akciğer Kanseri |
| Trousseau Sendromu | Gezici (Migratuar) yüzeyel tromboflebit | Pankreas Adenokarsinomu |
| Leser-Trélat Belirtisi | Ani patlayan yaygın seboreik keratozlar | Mide Adenokarsinomu |
---
Sonraki Adım: Teoriyi Vakaya Dönüştürme Zamanı!
Gördüğünüz gibi, Paraneoplastik Sendromlar rasgele ezberlenecek tıbbi terimler değildir. Hücrenin kökeni (nöroendokrin mi, yassı epitel mi?) ve bağışıklık sisteminin çapraz reaksiyonları arasındaki büyüleyici, ancak hasta için yıkıcı bir iletişimdir. "Egzersizle düzelen güçsüzlük" veya "Akut psikozla gelen genç kız" vakalarını okuduğunuzda arka plandaki tümörü görebiliyorsanız, TUS'ta zaten rakiplerinizin çok önüne geçmişsiniz demektir.
Bu muazzam mekanizmaları zihninize oturttuğumuza göre, şimdi bu bilgileri Dahiliye ve Nöroloji vaka sorularında nasıl hızla elediğinizi test etme zamanı. "Hiponatremisi olan akciğer kitleli bir hastada ilk bakılması gereken test nedir?" tarzındaki çıkmış ve yüksek ihtimalli soruları analiz etmek için hemen TUSLA platformuna giriş yapın ve Onkoloji Vaka Kampı modülüne katılın!