TUS Çalışma Programı ve Planlama Rehberi
Tekrar, soru ve analiz dengesini kurmak isteyenler için TUS çalışma programı merkezi.
1. Küçük Stajlar Neden "Küçük" Denilse de Puanı Büyük?
TUS çalışma planlarının büyük çoğunluğu dahiliye, pediatri, cerrahi ve kadın doğum etrafında döner. Küçük stajlar ise planın en sonuna, "fırsat kalırsa" diye ertelenir. Bu erteleme, TUS'taki en pahalı strateji hatasıdır.
Bir senaryo düşünün:
> "55 yaşında hipermetrop kadın hasta, akşam saatlerinde sinemada film izlerken aniden başlayan şiddetli sağ göz ağrısı, bulantı, kusma ve ışıklar etrafında haleler görme şikayetiyle acil servise başvuruyor. Muayenede sağ gözde konjonktival enjeksiyon, korneada ödem, ön kamara sığlığı ve sağ pupilin orta hatta dilate ve ışığa fiks olduğu saptanıyor. Göz içi basıncı 55 mmHg ölçülüyor."
Bu vaka bir küçük staj konusudur: akut açı kapanması glokomu. Doğru cevap lazer periferik iridotomidir. TUS'ta bu sorunun eşdeğeri, "büyük staj" sorularından daha kolaydır — çünkü klinik tablo o kadar karakteristiktir ki ezber değil, bir kez görmek yeterlidir. Yine de adaylar bu puanı bırakır.
Bu rehber, küçük stajları iki katmanla ele alıyor: hangi konuların en yüksek getirili olduğu (veriye dayalı) ve her konunun TUS'ta hangi vaka şifreleriyle sorulduğu (mekanizma temelli). Amacı tek cümle: küçük stajları planının sonuna değil, stratejik bir konuma koymak.
---
2. TUS'taki Ağırlığı: Sayısal Gerçekler
"Küçük" sıfatı dersin kapsamını değil, adayların ona verdiği değeri yansıtır. 2.540 soruluk TUSLA soru bankasında küçük stajların ders dağılımı şöyledir:
| Ders | Soru Sayısı | Dikkat Çeken Yoğun Konular |
|---|---|---|
| Ortopedi ve Travmatoloji | 377 | Kompartman sendromu, GKD |
| Nöroloji | 362 | Myastenia gravis, SAK |
| Anesteziyoloji ve Reanimasyon | 275 | Malign hipertermi, ASA |
| Dermatoloji | 265 | Büllü hastalıklar |
| Kulak Burun Boğaz | 257 | Meniere, otoskleroz, işitme kayıpları |
| Üroloji | 257 | Prostat kanseri yönetimi |
| Göz Hastalıkları | 249 | Akut açı kapanması, PAAG, glokom farmakolojisi |
| Psikiyatri | 239 | Antipsikotik yan etkileri, bipolar |
| Acil Tıp ve Toksikoloji | 154 | Organofosfat zehirlenmesi |
| Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon | 48 | — |
Daha da önemlisi: sorular tekdüze dağılmaz. Tek bir alt konu, bir dersin soru yükünün yarısına yakınını oluşturabilir. Örneğin akut açı kapanması glokomu 122, kompartman sendromu 116, malign hipertermi 105, gelişimsel kalça displazisi 84 soruyla temsil edilir. Bu, küçük stajların bir "dağınık ezber" alanı değil, birkaç yüksek yoğunluklu konunun toplamı olduğunu gösterir.
Sınav pratiği: Küçük stajlarda amaç "her konuyu derinlemesine bilmek" değil, "yüksek yoğunluklu 10-15 alt konuyu vaka şifreleriyle tanımak"tır. Aşağıdaki bölümler tam olarak bu 10-15 konuyu işler.
---
3. Göz Hastalıkları: Glokom Üçlemesi
Göz hastalıkları sorularının büyük kısmı glokom etrafında döner: akut açı kapanması (122 soru), glokom farmakolojisi (34 soru) ve primer açık açılı glokom (23 soru). Üçünü tek mekanizma çatısı altında toplamak mümkündür.
Akut Açı Kapanması: TUS'un En Sevdiği Göz Acili
Temel mekanizma pupiller bloktur: iris, lens ile temas eder ve arka kamarada üretilen aköz hümör ön kamaraya geçemez. Basınç yükselir, açı kapanır.
Tetikleyiciler sınavda neredeyse sabittir: hipermetropi (sığ ön kamara), karanlık ortam (sinema, akşam) → midriyazis, stres, antikolinerjik ilaçlar.
Klinik tablo: şiddetli göz ağrısı + bulantı/kusma (bu yüzden migren veya GIS ile karışır), görmede bulanıklık, haleler, konjonktival enjeksiyon, kornea ödemi, orta dilate, ışığa fiks pupil, GİB > 40-50 mmHg.
Tedavi sırası sınavda en çok sorulan kısımdır:
- Medikal düşürme: asetazolamid (karbonik anhidraz inhibitörü), beta-bloker damla, hiperosmotik ajanlar, pilokarpin (miyotik — ama basınç düşmeden önce verilmez)
- Basınç kontrolü sonrası kesin tedavi: lazer periferik iridotomi (pupiller bloğu ortadan kaldırır)
Sınav pratiği: "Akut açı kapanmasında kesin tedavi nedir?" → lazer periferik iridotomi. "İlk müdahale nedir?" → medikal basınç düşürme. İki soru tipini karıştırmamak, bu konudaki en yüksek getirili ayrımdır.
Primer Açık Açılı Glokom (PAAG) ve Farmakoloji
PAAG sessizdir — ağrısız, yavaş, asemptomatik görme alanı kaybı. Tanıda GİB yüksekliği, optik diskte çukurlaşma (kupping) ve görme alanı defektleri. Açık açılı olduğu için acil değildir; tedavi medikaldir.
Glokom farmakolojisinde sınavın favorileri:
| İlaç Grubu | Mekanizma | Not |
|---|---|---|
| Prostaglandin analogları (latanoprost) | Uveoskleral aköz çıkışı artırır | İlk basamak; kirpik uzaması, iris pigmentasyonu |
| Beta-blokerler (timolol) | Aköz üretimini azaltır | Astım/KOAH'ta kontrendike |
| Alfa-2 agonistler (brimonidin) | Üretimi azaltır + çıkışı artırır | |
| Karbonik anhidraz inhibitörleri (dorzolamid, asetazolamid) | Üretimi azaltır | Oral formu asidoz yapar |
| Pilokarpin (miyotik) | Pupiller blokta trabeküler çıkışı artırır | Kapalı açıda |
---
4. Ortopedi: Kompartman Sendromu ve Gelişimsel Kalça Displazisi
Ortopedi 377 soruyla küçük stajların en büyük dersidir; ama soruların omurgasını iki konu taşır: kompartman sendromu (116 soru) ve gelişimsel kalça displazisi (84 soru).
Kompartman Sendromu: Dakikalarla Yarışan Tanı
Fasyal kompartman içi basıncın, perfüzyon basıncını aşmasıyla kas ve sinir iskemisi gelişir. Klasik zemin: tibia şaft kırığı, alçı-atel, ezilme yaralanması.
Sınavda sorulan en kritik nokta, nabız yanılgısıdır:
> Distal nabızların palpe edilmesi, kompartman sendromunu asla dışlamaz. Nabız kaybı geç bulgudur; kompartman içi basınç sistolik basıncı aşmadan nabız kaybolmaz. Bu sırada kas nekrozu çoktan başlamıştır.
Erken bulgular: orantısız ağrı (analjeziye yanıtsız), pasif germe ile artan ağrı, gerginlik, parestezi. Geç bulgular: nabız kaybı, paralizi (5P: pain, pallor, paresthesia, paralysis, pulselessness — en erken ağrı, en geç nabız).
Tedavi: alçı tamamen açılır; klinik tablo oturmuşsa acil fasiyotomi. Ekstremiteyi yükseltmek yanlıştır (perfüzyonu daha da bozar) — bu, sınavda sık kurulan bir tuzaktır.
Gelişimsel Kalça Displazisi (GKD): Erken Tanı Şifreleri
Yenidoğan ve süt çocuğunda kalça ekleminin asetabulum içinde yerinde durmamasıdır. Kız bebeklerde, sol kalçada ve makat gelişinde sık.
Klinik: asimetrik kalça eklem hareket açıklığı, Ortolani (çıkık kalçayı yerine oturtma) ve Barlow (kalçayı çıkarma) testleri. Yürüme çağında: aksama, Trendelenburg yürüyüşü.
Sınav pratiği: GKD'de tarama yöntemi → ultrasonografi (4-6 hafta arası; femur başı ossifikasyonu 3-6 ayda başladığı için USG erken dönemde altın standarttır). Tedavi: erken dönemde Pavlik bandajı; geç kalınmışsa cerrahi. Erken tanı ne kadar kritikse, "hangi görüntüleme hangi yaşta" sorusu da o kadar sınav favorisidir.
---
5. Anesteziyoloji: Malign Hipertermi ve ASA Sınıflaması
Malign Hipertermi: Yüzde Yüz Sınav Sorusu
İskelet kasındaki ryanodin reseptör (RYR1) mutasyonuna bağlı, tetikleyici ajanlarla (uçucu anestezikler: sevofluran, desfluran, halotan; ve süksinilkolin) ortaya çıkan hipermetabolik kriz.
Sınavdaki klasik vaka akışı: genel anestezi altında genç hasta → cerrahi sırasında end-tidal CO₂'de ani ve hızlı artış → taşikardi → kas rijiditesi (maseter spazmı) → hipertermi.
Kritik sınav bilgisi: MH'nin en erken bulgusu EtCO₂ artışıdır. Vücut sıcaklığı geç yükselir; sıcaklığı bekleyerek tanıyı kaçırmak, krizi ölümcül hale getirir.
Tedavi sırası:
- Tetikleyici ajanları kes (volatil anestezik + süksinilkolin)
- %100 O₂ ile hiperventilasyon
- İV dantrolen sodyum — sarkoplazmik retikulumdan kalsiyum salınımını inhibe eder (spesifik antidot)
- Soğutma, asidoz ve hiperkalemi tedavisi
Sınav pratiği: Antipiretikler (parasetamol, buzlu serum) MH tedavisinde işe yaramaz — hipertermi kas kaynaklıdır, termoregülasyon merkezi değil. "Dantrolen dışında hiçbir şey krizi durduramaz" cümlesi sınavda sık karşılığı olan bir ayrımdır.
ASA Fiziksel Durum Sınıflaması
ASA I-VI: sağlıklı hastadan (I) beyin ölümü organ donörüne (VI) kadar. Sınavda en sık karıştırılan ayrım: ASA II (hafif sistemik hastalık — kontrol altında HT, DM) ile ASA III (ciddi sistemik hastalık — kontrolsüz HT, KOAH, angina).
---
6. Nöroloji: Myastenia Gravis ve Subaraknoid Kanama
Myastenia Gravis: Dalgalanan Güçsüzlük
Postsinaptik asetilkolin reseptörlerine karşı antikorların neden olduğu nöromüsküler kavşak hastalığı. En karakteristik özellik: kas güçsüzlüğünün egzersizle artması, dinlenmekle düzelmesi ve gün içinde dalgalanması (akşam kötüleşir).
Klinik: ptozis, diplopi (ilk bulgular), çiğneme/yutma güçlüğü, proksimal kas güçsüzlüğü. Tanı: anti-AChR antikoru, edrofonyum (Tensilon) testi, tekrarlayan sinir stimülasyonunda (RNS) dekrement yanıtı.
Tedavi: ilk basamak piridostigmin (antikolinesteraz). Kriz yönetimi: myastenik kriz (tedavi yetersizliği) vs kolinerjik kriz (aşırı ilaç) ayrımı — edrofonyum testiyle ayırt edilir.
Sınav pratiği: "MG'de hangi bulgu YANLIŞTIR?" sorularında düz kas tutulumu, duyu kaybı veya refleks kaybı seçenekleri her zaman yanlıştır — MG yalnızca motor, yalnızca çizgili kas tutar.
Subaraknoid Kanama: En Kötü Baş Ağrısı
"Hayatımın en kötü baş ağrısı" (thunderclap) + kusma + menenjismus + bilinç değişikliği. Neden: sakküler (berry) anevrizma rüptürü.
Tanı: ilk 6 saatte BT (duyarlılığı çok yüksektir); BT negatifse lomber ponksiyon (ksantokromi — yalnızca kanama kanıtı değil, eski kanın yıkım ürünü olduğu için BT'den sonra LP'nin değeri budur).
Tedavi: anevrizma tedavisi (koil veya klip) + nimodipin (vazospazmı önlemek için — gecikmiş iskemik defisit riskini azaltır).
Sınav pratiği: SAK'ta vazospazm 4-14. günler arasında pik yapar; nimodipin bu yüzden rutin verilir. "SAK sonrası en sık ölüm nedeni" → yeniden kanama (rebleeding) ilk 24 saatte en yüksektir.
---
7. Üroloji: Prostat Kanseri Risk Sınıflaması
Prostat kanseri soruları, PSA + Gleason + klinik evre üçlüsünün D'Amico risk sınıflamasına dökülmesini test eder:
| Risk Grubu | PSA | Gleason | Klinik Evre |
|---|---|---|---|
| Düşük | < 10 | ≤ 6 | T1-T2a |
| Orta | 10-20 | 7 | T2b |
| Yüksek | > 20 | ≥ 8 | ≥ T2c |
Örnek vaka: 70 yaşında hasta, PSA 12 ng/mL, Gleason 4+3=7, T2b → orta risk. Lokalize hastalıkta tedavi seçenekleri: aktif izlem (düşük risk), radikal prostatektomi veya radyoterapi.
Sınav pratiği: Gleason skorunda 4+3 ile 3+4 ayrımı önemlidir — 4+3 (baskın patern 4) daha kötü prognozludur. Metastatik hastalıkta ilk basamak androjen deprivasyon tedavisidir; kemik metastazı zemininde en sık komplikasyon patolojik fraktür ve spinal kord basısıdır.
---
8. Dermatoloji: Büllü Hastalıklar Ayırıcı Tanısı
Büllü hastalıklar az sayıda ama yüksek tekrarlı bir konudur; ayırıcı tanı iki sütun üzerine oturur:
| Özellik | Pemfigus | Büllöz Pemfigoid |
|---|---|---|
| Bül seviyesi | İntraepidermal (akantoliz) | Subepidermal |
| Yaş | 40-60 | Yaşlı (> 60) |
| Nikolsky | Pozitif | Negatif |
| Mukozal tutulum | Sık | Nadir |
| Antikor | Desmoglein 1/3 | BP180/BP230 (hemidesmozom) |
| Prognoz | Kötü (immünosupresyon şart) | Daha iyi |
Sınav pratiği: "Taze bül üzerinde basınçla bülün yayılması" (Nikolsky pozitifliği) → pemfigus. "Yaşlı hastada gergin bül, ağız içi tutulum yok" → büllöz pemfigoid. İmmünfloresan mikroskobundaki tutulum paterni (bal peteği vs lineer) soruların en ince ayrımıdır.
---
9. Psikiyatri: Antipsikotik Yan Etkileri ve Bipolar Bozukluk
Antipsikotik Yan Etkileri
| Yan Etki | Özellik | Tedavi |
|---|---|---|
| Akut distoni | Genç erkek, ilk günlerde; göz/kas spazmı | Difenhidramin / biperiden (antikolinerjik) |
| Akatizi | Huzursuzluk, yerinde duramama | Beta-bloker, benzodiazepin |
| Parkinsonizm | Bradikinezi, rijidite, tremor | Antikolinerjik |
| Tardif diskinezi | Geç dönem, orofasial istemsiz hareketler | Valbenazin; korunma = en düşük doz |
| NMS (Nöroleptik Malign Sendrom) | Rijidite + ateş + otonom instabilite + CK yüksekliği | Bromokriptin, dantrolen; haloperidol kesilir |
| Prolaktin yükselmesi | Galaktore, amenore, jinekomasti | — |
Sınav pratiği: NMS ile malign hipertermi karıştırılır — NMS'de tetikleyici antipsikotiktir, kas rijiditesi "kurşun boru" tarzındadır ve dantrolen/bromokriptin verilir; MH'de tetikleyici anestezik ajanlardır ve RYR1 mutasyonu vardır.
Bipolar Bozukluk — Manik Epizod
Manide: öfori, grandiyozite, azalmış uyku ihtiyacı, hızlı konuşma, fikir uçuşması, riskli davranışlar. Akut manide ilk basamak: lityum, valproat veya atipik antipsikotik. Lityumda terapötik aralık dar (0.6-1.2 mEq/L) — toksisitede tremor, ataksi, bulantı, konfüzyon; uzun vadede tiroid ve böbrek takibi gerekir.
---
10. Acil Tıp ve Toksikoloji: Organofosfat Zehirlenmesi
Organofosfatlar asetilkolinesterazı geri dönüşümsüz inhibe eder → asetilkolin birikir → kolinerjik kriz. Sınavdaki şifreler:
- Sarımsak kokusu, miyozis, bradikardi, hipotansiyon, sekresyon artışı (siyalore, bronkore, lakrimasyon), fasikülasyonlar
- SLUDGE: Salivasyon, Lakrimasyon, Ürinasyon, Defekasyon, GIS krampları, Emesis
Tedavi sırası sınavın kalbidir:
- İV atropin — muskarinik etkileri geri çevirir; doz, sekresyonlar kuruyana ve raller kaybolana kadar artırılır (hedef: pupiller midriyazis, kuruyan sekresyonlar)
- Pralidoksim (2-PAM) — enzimi reaktive eder; nikotinik etkiler (fasikülasyonlar, kas güçsüzlüğü) için
- Destek: oksijen, dekonaminasyon
Sınav pratiği: "Ölüm nedeni nedir?" → bronkore/bronkospazma bağlı solunum yetmezliği (bu yüzden atropin ilk ve hayat kurtarıcıdır). Fizostigmin (antikolinerjik zehirlenmede kullanılır) burada kontrendikedir — kolinerjik krizi derinleştirir.
---
11. Küçük Stajlarda Sık Yapılan 7 Strateji Hatası
Hata 1: "Sonraya bırakma" tuzağı. Küçük stajlar planın sonuna atılınca, sınav yaklaştıkça hiç çalışılmaz. Gerçekte 2.540 soruluk bankanın 10-15 yoğun alt konusu, 3-4 günlük hedefli çalışmayla kapanır.
Hata 2: Her derse eşit süre ayırmak. Ortopedi (377 soru) ile FTR (48 soru) aynı süreyi hak etmez. Süre, soru yoğunluğuna göre dağıtılmalıdır.
Hata 3: Nabız bulgusuna güvenmek. Kompartman sendromunda nabız geç bulgudur; "nabızlar alınıyor" seçeneği çeldiricidir, tanıyı dışlamaz.
Hata 4: Sıcaklık beklemek. Malign hipertermide hipertermi geç bulgudur; EtCO₂ artışı erken ve hayat kurtarıcıdır.
Hata 5: Tedavi sırasını karıştırmak. Akut açı kapanmasında "kesin tedavi" (iridotomi) ile "ilk müdahale" (medikal) ayrımı; organofosfatta "ilk ilaç" (atropin) ile "enzim reaktivasyonu" (pralidoksim) ayrımı sınavda doğrudan puan getirir.
Hata 6: İnce ayrımları ezberlemeden geçmek. Pemfigus vs pemfigoid (Nikolsky, bül seviyesi), MG vs kolinerjik kriz, NMS vs MH — hepsi tek satırlık ayrımla çözülür.
Hata 7: Görüntüleme yaşlarını karıştırmak. GKD'de USG (4-6 hafta), SAK'ta BT (ilk 6 saat) → LP (ksantokromi). Yaş-sıra eşleştirmesi küçük stajların en kolay puanıdır.
---
12. Sınav Öncesi Master Checklist
- [ ] Göz: Akut açı kapanması tetikleyicileri (hipermetropi, karanlık) + tedavi sırası; glokom ilaç grupları tablosu
- [ ] Ortopedi: Kompartman — erken (ağrı, germe) vs geç (nabız) bulgu; fasiyotomi; GKD — Ortolani/Barlow, USG zamanı, Pavlik
- [ ] Anestezi: MH — EtCO₂ ilk bulgu, dantrolen; ASA II vs III
- [ ] Nöroloji: MG — dalgalanma, Tensilon, piridostigmin; SAK — thunderclap, BT sonra LP, nimodipin
- [ ] Üroloji: D'Amico risk sınıflaması (PSA/Gleason/evre üçlüsü)
- [ ] Dermatoloji: Pemfigus vs pemfigoid tablosu (Nikolsky + bül seviyesi)
- [ ] Psikiyatri: Antipsikotik yan etkileri tablosu; NMS tanısı; lityum aralığı
- [ ] Acil/Toksikoloji: Organofosfat — atropin önce, pralidoksim sonra; SLUDGE
- [ ] KBB: Meniere (epizodik vertigo + tinnitus + işitme kaybı), otoskleroz (iletim tipi, kadın, gebelikte kötüleşir)
---
13. Sonuç: Küçük Stajlar, Büyük Netler
Küçük stajlar bir ezber dağarcığı değil, tekrarlayan vaka şifrelerinden oluşan kompakt bir puan havuzudur. 2.540 sorunun yoğunlaştığı 10-15 alt konu — glokom, kompartman, MH, GKD, MG, SAK, D'Amico, büllü hastalıklar, antipsikotik yan etkileri, organofosfat — sınavın en öngörülebilir sorularını üretir. Bu konuları vaka şifreleriyle çalışan aday, "küçük" denilen derslerden büyük netler çıkarır.
Planın neresinde olursan ol, bu liste bir başlangıç noktasıdır: her satırı tek tek kapat, her şifreyi kendi kelimelerinle yaz, sonra TUSLA'da o dersin sorularını çözerek doğrula. Göreceksin ki küçük stajlar, sınavın en minnettar konularıdır.
Sıkça Sorulan Sorular
Küçük stajlara ne zaman başlanmalı?
Temel bilimler bittikten sonra, büyük stajlarla paralel yürütülebilir. Kritik olan "sona bırakmamak"tır; sınavın son 2 ayında kalan adaylar küçük stajları tamamen atlar. En verimli düzen: haftada 2-3 küçük staj konusu, büyük stajın yanında.
Küçük stajlarda hangi ders önceliklidir?
Soru yoğunluğuna göre: Ortopedi (377), Nöroloji (362), Anesteziyoloji (275) ilk üçtedir. Ancak "getiri" yalnızca sayı değildir — glokom, kompartman, MH gibi tek konuda 100+ soru biriktiren alanlar, az sayıda konuyla yüksek puan getirir.
Glokom ilaçlarının ilk basamağı nedir?
Primer açık açılı glokomda ilk basamak prostaglandin analoglarıdır (latanoprost). Akut açı kapanması krizinde ise ilk müdahale medikal basınç düşürmedir (asetazolamid, beta-bloker, hiperosmotik), kesin tedavi lazer periferik iridotomidir.
Kompartman sendromunda nabız alınıyorsa ne yapılır?
Nabız varlığı tanıyı dışlamaz — geç bulgudur. Orantısız ağrı, pasif germe ağrısı ve parestezi varlığında alçı açılır ve acil fasiyotomi planlanır.
Malign hipertermide en erken bulgu nedir?
End-tidal CO₂'de ani artış. Hipertermi geç bulgudur; sıcaklık yükselmesi beklenirse kriz ölümcül seyredebilir. Tedavide dantrolen spesifik antidottur; antipiretikler işe yaramaz.
Organofosfat zehirlenmesinde neden önce atropin?
Ölüm nedeni genellikle bronkore ve bronkospazma bağlı solunum yetmezliğidir. Atropin muskarinik etkileri hızla geri çevirir ve hayat kurtarır; pralidoksim enzim reaktivasyonu için ikinci adımdır.
---
Bu makale TUSLA Akademi eğitim içerik ekibi tarafından, TUS adaylarına küçük stajların en yüksek getirili konularını veriye dayalı, mekanizma temelli ve sınav odaklı biçimde sunmak amacıyla hazırlanmıştır.
---